Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή βάζει στο στόχαστρο την πρόσβαση των παιδιών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και προτείνει ένα ενιαίο ευρωπαϊκό πλαίσιο με όριο ηλικίας, γονικό έλεγχο, επαλήθευση ηλικίας και αυξημένες υποχρεώσεις για τις πλατφόρμες.
Η προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο περνά σε μια νέα φάση στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να παρουσιάζει το EU KIDS Act (EU Keeping Internet Digital Spaces Accountable and Trustworthy). Η πρόταση επιχειρεί να δημιουργήσει κοινούς κανόνες για την προστασία των ανηλίκων απέναντι στους κινδύνους των κοινωνικών δικτύων και άλλων ψηφιακών υπηρεσιών, δίνοντας ιδιαίτερο βάρος στην ηλικία, στον ασφαλή σχεδιασμό των πλατφορμών και στην ευθύνη των ίδιων των εταιρειών.
Η πρωτοβουλία είχε προαναγγελθεί από την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, στην ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης. Η βασική φιλοσοφία είναι ότι τα παιδιά διαφορετικών ηλικιών δεν έχουν τις ίδιες ανάγκες προστασίας. Για τον λόγο αυτό, το προτεινόμενο πλαίσιο υιοθετεί μια σταδιακή προσέγγιση, με διαφορετικούς κανόνες ανά ηλικιακή ομάδα.
Τι προβλέπει το EU KIDS Act για τα social media
Κεντρικό σημείο της πρότασης είναι η θέσπιση ενός κοινού ευρωπαϊκού ορίου για τη δημιουργία προσωπικού λογαριασμού στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Κάτω των 13 ετών, τα παιδιά δεν θα μπορούν να έχουν πρόσβαση σε κοινωνικά δίκτυα. Προβλέπεται, ωστόσο, δυνατότητα πρόσβασης σε ειδικά σχεδιασμένες υπηρεσίες βίντεο κατάλληλες για παιδιά, μέσω λογαριασμού που διαχειρίζεται ο γονέας ή ο κηδεμόνας.
Για τις ηλικίες 13 έως 15 ετών, η πρόσβαση θα γίνεται μέσω ειδικών «mini accounts», τα οποία δημιουργούνται και εποπτεύονται από γονέα ή κηδεμόνα. Οι λογαριασμοί αυτοί θα έχουν περιορισμένες λειτουργίες και πρόσθετες δικλίδες ασφαλείας, ενώ προβλέπεται και όριο χρήσης έως μία ώρα την ημέρα.
Από την ηλικία των 15 ετών, οι ανήλικοι θα μπορούν να δημιουργούν προσωπικό λογαριασμό στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ωστόσο, η προστασία δεν σταματά εκεί. Για όλους τους ανηλίκους έως τα 18 έτη, οι ψηφιακές υπηρεσίες θα πρέπει να σχεδιάζονται με τρόπο που να λαμβάνει υπόψη την ηλικία και την ασφάλειά τους.
Από την αυτοδήλωση στην πραγματική επαλήθευση ηλικίας
Ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία του νέου πλαισίου είναι η επαλήθευση ηλικίας. Η απλή δήλωση ημερομηνίας γέννησης κατά τη δημιουργία ενός λογαριασμού δεν θα θεωρείται επαρκής.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προωθεί πιστοποιημένες λύσεις επαλήθευσης, ώστε η πλατφόρμα να μπορεί να γνωρίζει αν ένας χρήστης βρίσκεται πάνω ή κάτω από ένα συγκεκριμένο ηλικιακό όριο, χωρίς να χρειάζεται να αποκτά την ταυτότητα ή την ακριβή ηλικία του. Η λογική είναι να προστατεύεται παράλληλα η ιδιωτικότητα των χρηστών.
Με αυτόν τον τρόπο, το βάρος μεταφέρεται από το παιδί και την οικογένεια στην ίδια την ψηφιακή υπηρεσία: δεν αρκεί πλέον η πλατφόρμα να δηλώνει ότι διαθέτει όρους χρήσης για ανηλίκους, αλλά θα πρέπει να αποδεικνύει ότι εφαρμόζει αποτελεσματικούς μηχανισμούς προστασίας.
Οι πλατφόρμες καλούνται να αποδείξουν ότι είναι ασφαλείς
Η φιλοσοφία του «safety by design» βρίσκεται στον πυρήνα του EU KIDS Act. Οι πλατφόρμες θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη την ασφάλεια των παιδιών ήδη από τον σχεδιασμό των υπηρεσιών τους και όχι να παρεμβαίνουν μόνο αφού προκύψει κάποιο πρόβλημα.
Για τις πολύ μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες, η πρόταση προβλέπει ακόμη αυστηρότερες απαιτήσεις. Οι ίδιες θα πρέπει να καταθέτουν σχέδιο συμμόρφωσης και να αποδεικνύουν, μέσω ανεξάρτητου ελέγχου με δική τους δαπάνη, ότι τηρούν τις υποχρεώσεις προστασίας των ανηλίκων.
Τι σημαίνει αυτό για την Ελλάδα
Η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για την Ελλάδα, καθώς η χώρα έχει ήδη κινηθεί προς την κατεύθυνση της αυστηρότερης προστασίας των ανηλίκων στο διαδίκτυο, με έμφαση στην ηλικία των 15 ετών και στην αξιόπιστη επαλήθευση ηλικίας.
Στο ελληνικό πλαίσιο έχει αναπτυχθεί το Kids Wallet, ενώ έχουν προωθηθεί μηχανισμοί επιβεβαίωσης ηλικίας με στόχο να περιορίζεται η πρόσβαση ανηλίκων σε υπηρεσίες ή περιεχόμενο που δεν είναι κατάλληλο για την ηλικία τους. Η ευρωπαϊκή προσέγγιση κινείται στην ίδια κατεύθυνση ως προς την ανάγκη αξιόπιστης επαλήθευσης, με σεβασμό στην προστασία των προσωπικών δεδομένων.
Τι γίνεται με την τεχνητή νοημοσύνη
Το EU KIDS Act δεν περιορίζεται στα social media. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εντάσσει στο νέο πλαίσιο και τους κινδύνους που συνδέονται με συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, τα οποία απευθύνονται ή είναι προσβάσιμα σε παιδιά.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στα AI companions και τα chatbots, για τα οποία προβλέπονται πρόσθετες υποχρεώσεις. Οι πάροχοι θα πρέπει να αποδεικνύουν τη συμμόρφωσή τους με τους νέους κανόνες και να διαθέτουν μηχανισμούς παρακολούθησης αναδυόμενων κινδύνων και περιστατικών.
Η ευρωπαϊκή πρόταση έρχεται έτσι να συνδέσει την προστασία των παιδιών με ένα ευρύτερο ψηφιακό πλαίσιο, που περιλαμβάνει την επαλήθευση ηλικίας, τον ασφαλή σχεδιασμό, την προστασία προσωπικών δεδομένων, τις υποχρεώσεις των πλατφορμών και τους νέους κινδύνους που δημιουργεί η τεχνητή νοημοσύνη.
Το βασικό μήνυμα του EU KIDS Act είναι ότι η προστασία των παιδιών δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στην ικανότητα των γονέων να ελέγχουν την ψηφιακή καθημερινότητα των παιδιών τους. Η ευρωπαϊκή πρόταση επιχειρεί να μεταφέρει σημαντικό μέρος της ευθύνης στις ίδιες τις ψηφιακές υπηρεσίες, θέτοντας κοινούς κανόνες σε ολόκληρη την ΕΕ.
