Για πολλούς από εμάς που μεγαλώνουμε στην Ελλάδα, το καλοκαίρι είναι σχεδόν συνώνυμο με τη θάλασσα. Οι καλοκαιρινές διακοπές συνδέονται με τις βουτιές, την άμμο που κολλάει στα πόδια, τα παιχνίδια στην ακρογιαλιά και τις ατέλειωτες ώρες έξω από το σπίτι. Είναι ένα προνόμιο που συχνά θεωρούμε δεδομένο, όμως για τα μικρά παιδιά η θάλασσα δεν είναι απλώς ένας προορισμός διακοπών. Είναι ένα ολόκληρο περιβάλλον που χρειάζεται χρόνο για να γνωρίσουν, να κατανοήσουν και να νιώσουν ασφαλή μέσα σε αυτό.
Γι’ αυτό και η προετοιμασία για το καλοκαίρι δεν ξεκινά όταν γεμίζουμε τις βαλίτσες. Ξεκινά μήνες πριν, μέσα από μικρές καθημερινές εμπειρίες που βοηθούν τα παιδιά να εξοικειωθούν τόσο με το υδάτινο περιβάλλον όσο και με τις συνήθειες που το συνοδεύουν.
Η πρώτη ασφάλεια είναι το σώμα
Όταν μιλάμε για προετοιμασία για τη θάλασσα, πολλοί γονείς σκέφτονται αμέσως τα μπρατσάκια, τα σωσίβια ή τα παιχνίδια νερού. Ωστόσο, η σημαντικότερη προετοιμασία αφορά τη σχέση του παιδιού με το ίδιο του το σώμα.
Τα μαθήματα κολύμβησης σε πισίνα μπορούν να αποτελέσουν μια πολύτιμη εμπειρία, όχι επειδή θα μετατρέψουν το παιδί σε κολυμβητή μέσα σε λίγους μήνες, αλλά επειδή του επιτρέπουν να αποκτήσει εμπιστοσύνη στο νερό. Να μάθει πώς κινείται το σώμα του, πώς επιπλέει, πώς αναπνέει και πώς αντιδρά όταν βρέχεται το πρόσωπό του.
Η εξοικείωση αυτή λειτουργεί σαν ένα πρώτο θεμέλιο ασφάλειας. Όταν το παιδί συναντήσει αργότερα τη θάλασσα, δεν βρίσκεται αντιμέτωπο με ένα εντελώς άγνωστο στοιχείο. Έχει ήδη αποκτήσει εμπειρίες που το βοηθούν να νιώσει πιο σίγουρο και πιο αυτόνομο.
Ο εξοπλισμός δεν εμφανίζεται ξαφνικά στην παραλία
Συχνά περιμένουμε από τα παιδιά να φορέσουν καπέλο, γυαλιά ηλίου, αντηλιακό ή παπούτσια θαλάσσης μόνο κατά τη διάρκεια των διακοπών. Όμως, όπως κάθε νέα συνήθεια, έτσι και αυτές χρειάζονται χρόνο.
Ένα παιδί που δεν έχει φορέσει ποτέ καπέλο είναι πιθανό να το βγάζει συνεχώς στην παραλία. Ένα παιδί που δεν έχει συνηθίσει την αίσθηση του αντηλιακού μπορεί να αντιδρά έντονα όταν του το απλώνουμε σε όλο το σώμα.
Η εξοικείωση μπορεί να ξεκινήσει πολύ νωρίτερα:
- το καπέλο μπορεί να φοριέται στις παιδικές χαρές,
- το αντηλιακό στις ανοιξιάτικες βόλτες,
- τα γυαλιά ηλίου στις εξόδους με έντονη ηλιοφάνεια,
- τα παπούτσια θαλάσσης σε παιχνίδια με νερό ή σε παραλίες με βότσαλα.
Όταν τα αντικείμενα αυτά αποτελούν ήδη μέρος της καθημερινότητας, παύουν να είναι κάτι ξένο ή ενοχλητικό. Γίνονται εργαλεία που το παιδί κατανοεί, αναγνωρίζει και χρησιμοποιεί με μεγαλύτερη άνεση.
Η θάλασσα είναι ένα περιβάλλον γεμάτο ερεθίσματα
Η πρώτη επαφή με τη θάλασσα μπορεί να είναι συγκλονιστική για ένα μικρό παιδί. Ο ήχος των κυμάτων, η αίσθηση της άμμου, η αλμύρα στο δέρμα, ο αέρας, ο ήλιος, τα βότσαλα, τα κοχύλια και οι συνεχείς κινήσεις γύρω του δημιουργούν ένα περιβάλλον πλούσιο σε αισθητηριακά ερεθίσματα.
Χρειάζεται χρόνος για να τα επεξεργαστεί όλα αυτά.
Γι’ αυτό και δεν είναι απαραίτητο να περιμένουμε ότι το παιδί θα μπει αμέσως στη θάλασσα ή θα ενθουσιαστεί από την πρώτη στιγμή. Πολλές φορές η πιο σημαντική δραστηριότητα είναι απλώς η παρατήρηση. Να καθίσει στην άκρη, να αγγίξει την άμμο, να παρακολουθήσει το νερό να πηγαινοέρχεται, να ακούσει τους ήχους του περιβάλλοντος. Η γνωριμία προηγείται πάντα της συμμετοχής.
Χρειάζονται τα παιδιά τόσα πολλά παιχνίδια;
Κάθε καλοκαίρι βλέπουμε οικογένειες να μεταφέρουν στην παραλία σακούλες γεμάτες παιχνίδια: κουβαδάκια, φορτηγά, καλούπια, μπάλες, πιστόλια νερού και δεκάδες ακόμη αντικείμενα. Κι όμως, η θάλασσα προσφέρει ήδη έναν τεράστιο πλούτο υλικών.
Όταν τα παιδιά περιβάλλονται από υπερβολικά πολλά παιχνίδια, συχνά δυσκολεύονται να παρατηρήσουν αυτόν τον πλούτο. Η αφθονία των έτοιμων αντικειμένων μπορεί να περιορίσει την προσοχή τους στο ίδιο το περιβάλλον.
Αντίθετα, λίγα και καλά επιλεγμένα εργαλεία είναι συχνά αρκετά. Όταν τα παιδιά έχουν χρόνο να γνωρίσουν αυτά τα εργαλεία και να τα χρησιμοποιούν επαναλαμβανόμενα, το παιχνίδι τους εξελίσσεται σταδιακά. Οι ίδιες κουβάδες που στην αρχή γεμίζουν με άμμο, αργότερα γίνονται μέρος ενός κάστρου, ενός καναλιού νερού ή μιας σύνθετης κατασκευής που δημιουργήθηκε μέσα από τη φαντασία και την εμπειρία τους.
Οι καλύτερες καλοκαιρινές αναμνήσεις δεν χωρούν στη βαλίτσα
Η προετοιμασία για τη θάλασσα δεν αφορά μόνο την ασφάλεια ούτε μόνο την οργάνωση. Αφορά τη δημιουργία των συνθηκών που θα επιτρέψουν στα παιδιά να απολαύσουν πραγματικά το καλοκαιρινό τους παιχνίδι.
Όσο περισσότερο χρόνο έχουν να γνωρίσουν το νερό, τον εξοπλισμό και το ίδιο το περιβάλλον της θάλασσας, τόσο πιο ελεύθερα μπορούν να κινηθούν μέσα σε αυτό.
Και ίσως τελικά οι πιο πολύτιμες καλοκαιρινές εμπειρίες να μην προκύπτουν από όσα μεταφέρουμε μαζί μας, αλλά από όσα ανακαλύπτουμε όταν αφήνουμε χώρο στα παιδιά να παρατηρήσουν, να εξερευνήσουν και να παίξουν με τον κόσμο που ήδη βρίσκεται μπροστά τους.
