Στην εποχή μας, όπου τα παιδιά μας βρίσκονται διαρκώς μπροστά από μία οθόνη, η αδιάκοπη ροή αγχωτικού ψηφιακού περιεχομένου ή αλλιώς doomscrolling, αναδεικνύει την ανάγκη για έγκαιρη παρέμβαση, υγιείς ψηφιακές συνήθειες και ουσιαστική στήριξη από γονείς και εκπαιδευτικούς.
Το ζητούμενο δεν είναι να αποκόψουμε τα παιδιά από τον ψηφιακό κόσμο, αλλά να τα βοηθήσουμε να μη χάνονται μέσα του. Να μάθουν πότε η ενημέρωση γίνεται άγχος, πότε η ψυχαγωγία γίνεται εξάντληση και πότε το scrolling παύει να είναι επιλογή και γίνεται παγίδα.
Το πρόγραμμα «ΡΙΣΠΕΚΤ στη Ζωή σου» περιλαμβάνει ειδικό πυλώνα για το doomscrolling και τις επιπτώσεις της υπερκατανάλωσης ψηφιακού περιεχομένου σε παιδιά, εφήβους και νέους. Η δράση εστιάζει στην ενημέρωση και ευαισθητοποίηση νέων, γονέων και εκπαιδευτικών, με στόχο την καλλιέργεια πιο υγιών ψηφιακών συνηθειών και μας δίνει απαντήσεις σε βασικές ερωτήσεις.
Τι είναι το doomscrolling;
Το doomscrolling ορίζεται ως η παρορμητική, παρατεταμένη κατανάλωση αρνητικού ειδησεογραφικού περιεχομένου (συχνά μέσω ροών κοινωνικών δικτύων), που διατηρεί ή εντείνει το άγχος, τη δυσθυμία και την αίσθηση απειλής.
Στην εφηβεία και τη νεαρή ενήλικη ζωή (12–25 ετών), όπου ο εγκέφαλος και οι ψυχοκοινωνικές δεξιότητες βρίσκονται σε φάση ταχείας ωρίμανσης, αυτή η συνήθεια συνδέεται με δείκτες ψυχικής επιβάρυνσης και με αλλαγές στη ρύθμιση της προσοχής, της ανταμοιβής και του στρες (Paulus et al., 2023).
Ο όρος doomscrolling εμφανίστηκε στα μέσα της δεκαετίας του 2010 και καθιερώθηκε ευρέως την περίοδο της πανδημίας COVID-19, περιγράφοντας αρχικά τη συνεχή, αγχώδη κατανάλωση αρνητικών ειδήσεων που σχετίζονταν με κρίσεις, πανδημίες και κοινωνικές απειλές (Satici et al., 2023).
Στην πρώιμη αυτή χρήση, το doom αναφερόταν κυριολεκτικά στην «καταστροφή» που προβάλλεται από τις ειδησεογραφικές ροές και στην αδυναμία του χρήστη να αποσπαστεί από αυτήν. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια η έννοια έχει διευρυνθεί και πλέον χρησιμοποιείται για να περιγράψει κάθε μορφή ψυχαναγκαστικού ή αυτοκαταστροφικού scrolling, ανεξάρτητα από το αν το περιεχόμενο είναι αρνητικό ή ουδέτερο. Η ερευνητική βιβλιογραφία υπογραμμίζει ότι το doomscrolling συνιστά έναν μηχανισμό γνωστικής παγίδευσης (attentional trap) που ενισχύεται από τους αλγορίθμους που χρησιμοποιούν οι κοινωνικές πλατφόρμες, προκαλώντας αίσθηση απώλειας ελέγχου, κόπωση και ψυχολογική δυσφορία (Sharma, Lee, & Johnson, 2022). Παράλληλα, προσεγγίσεις όπως αυτή των McLaughlin, Gotlieb και Mills (2023) μιλούν για problematic news consumption, προτείνοντας ότι το doomscrolling εντάσσεται σε ένα ευρύτερο φάσμα εθιστικών ψηφιακών συμπεριφορών, που χαρακτηρίζονται από επανάληψη, αγχώδη αναζήτηση πληροφορίας και δυσκολία αποσύνδεσης από τη ροή των μέσων.
Πώς μπορώ να καταλάβω αν το παιδί μου κάνει υπερβολικό doomscrolling;
Σημάδια που μπορεί να σας ανησυχήσουν είναι το αυξημένο άγχος ή η ευερεθιστότητα, οι δυσκολίες στον ύπνο, η μειωμένη συγκέντρωση στο σχολείο, η πεσμένη διάθεση μετά από χρόνο στο κινητό, καθώς και η αντίδραση ή η απροθυμία να απομακρυνθεί από τις συσκευές. Αν το παιδί σας φαίνεται πιο αναστατωμένο ή πιο κλεισμένο στον εαυτό του μετά τη χρήση του τηλεφώνου, αξίζει να κάνετε μια ήρεμη και διακριτική συζήτηση για το περιεχόμενο που έχει παρακολουθήσει.
Από ποια ηλικία μπορεί το doomscrolling να αρχίσει να αποτελεί λόγο ανησυχίας;
Το doomscrolling παρατηρείται συχνότερα στους εφήβους, όμως μπορεί να επηρεάσει ακόμη και παιδιά ηλικίας 10 – 11 ετών, από τη στιγμή που αρχίζουν να χρησιμοποιούν ανεξάρτητα τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ή εφαρμογές ενημέρωσης. Όσο νωρίτερα καλλιεργούνται υγιείς ψηφιακές συνήθειες, τόσο το καλύτερο.
Τι μπορώ να κάνω στο σπίτι για να βοηθήσω;
Μερικά μικρά βήματα που μπορούν να κάνουν ουσιαστική διαφορά: καθιερώστε κοινά συμφωνημένες ώρες χωρίς οθόνες (όπως κατά την ώρα του φαγητού και την ώρα πριν τον ύπνο), κρατήστε τις συσκευές εκτός του υπνοδωματίου το βράδυ και δώστε εσείς οι ίδιοι το παράδειγμα – τα παιδιά παρατηρούν όταν οι γονείς είναι διαρκώς απορροφημένοι από το κινητό τους. Δεν χρειάζεται να απαγορεύσετε εντελώς τις οθόνες, τα όρια και η συζήτηση έχουν μεγαλύτερη αξία από την απαγόρευση.
Πώς μπορώ να ανοίξω αυτή τη συζήτηση χωρίς να αντιδράσει αμυντικά το παιδί μου;
Προσέγγισε το θέμα με περιέργεια αντί για κριτική. Αντί για “περνάς πολύ χρόνο στο κινητό”, δοκίμασε κάτι όπως “παρατήρησα ότι κάποιες φορές φαίνεσαι στεναχωρημένος/η μετά το scrolling – τι είδους πράγματα έβλεπες;”. Το να μοιραστείς ότι και εσύ κάποιες φορές νιώθεις πως σε κατακλύζει η ειδησεογραφία μπορεί να βοηθήσει να γίνει η συζήτηση πιο φυσική και να μειωθεί το αίσθημα ντροπής.
Πόσος χρόνος οθόνης θεωρείται υπερβολικός;
Δεν υπάρχει ένας συγκεκριμένος αριθμός που να ισχύει για κάθε παιδί. Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία από τις συνολικές ώρες είναι η ποιότητα της χρήσης, το πλαίσιο (π.χ. μόνο του στο υπνοδωμάτιο το βράδυ ή ως μέρος οικογενειακής δραστηριότητας) και η επίδρασή της στο ίδιο το παιδί – στη διάθεση, στον ύπνο, στην κοινωνική του ζωή και στη σχολική του απόδοση. Αν ο χρόνος μπροστά σε οθόνες αρχίζει να αντικαθιστά τον ύπνο, τη σωματική δραστηριότητα, τις δια ζώσης σχέσεις ή πράγματα που το παιδί απολάμβανε παλαιότερα, αυτό είναι πιο ουσιαστικό σημάδι από τον ίδιο το χρόνο.
Περισσότερες πληροφορίες εδώ.
Photo credits: magnific.com
Διαβάστε ακόμη:
Παιδιά & Διαδίκτυο: Όσα πρέπει να ξέρει κάθε γονιός σήμερα
Νέες οδηγίες για την ψυχική υγεία των παιδιών στην ψηφιακή εποχή
Πώς θα απομακρύνουμε τα παιδιά από τις οθόνες;
