Η εγκυμοσύνη είναι συνήθως για κάθε γυναίκα μία περίοδος προσμονής γεμάτη ελπίδες και όνειρα. Τι συμβαίνει, όμως, όταν η απροσδόκητη απώλεια του εμβρύου βάζει ξαφνικά τέλος σε αυτή την προσμονή; Πώς επηρεάζεται μία γυναίκα και πώς μπορεί να διαχειριστεί ένα τέτοιο συμβάν;
Το περιγεννητικό πένθος είναι ένας βαθύς και συχνά σιωπηλός πόνος που βιώνει μια γυναίκα όταν χάνει το μωρό της κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, στον τοκετό ή λίγο μετά τη γέννα.
Πρόκειται για μια ιδιαίτερη μορφή πένθους, καθώς η απώλεια αφορά όχι μόνο ένα παιδί, αλλά και όλα τα όνειρα, τις προσδοκίες και την ταυτότητα που είχε αρχίσει να διαμορφώνεται γύρω από τη μητρότητα. Το περιγεννητικό πένθος είναι, ωστόσο, ένα θέμα που σπάνια αγγίζουμε, παρόλο που αφορά σε πολλές γυναίκες.
Τα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) δείχνουν ότι πάνω από 130 εκατομμύρια παιδιά γεννιούνται ετησίως και περίπου 6,3 εκατομμύρια περιγεννητικοί θάνατοι σημειώνονται ανά έτος.
Περίπου το 15-20% των γυναικών που διανύουν το πρώτο τρίμηνο της εγκυμοσύνης βιώνουν τη συνθήκη του περιγεννητικού θανάτου, με τη συνολική συχνότητα εμφάνισης του φαινομένου να κυμαίνεται μεταξύ του 15-27% για τις γυναίκες 25 έως 29 ετών. Το ποσοστό αυτό εκτοξεύεται στο 75% για τις γυναίκες που είναι μεγαλύτερες των 45 ετών.
Μορφές περιγεννητικού πένθους
Το περιγεννητικό πένθος μπορεί να προκληθεί από:
- Αποβολή (ιδίως μετά τις πρώτες εβδομάδες κύησης)
- Ενδομήτριο θάνατο του εμβρύου
- Θνησιγένεια
- Θάνατο νεογνού τις πρώτες μέρες ή εβδομάδες μετά τη γέννηση
Ανεξαρτήτως του σταδίου, η απώλεια βιώνεται συχνά ως τραύμα. Η γυναίκα μπορεί να αισθανθεί ότι το σώμα της την πρόδωσε ή να νιώσει έντονη ενοχή, θυμό, θλίψη και μοναξιά.
Η ψυχολογική διάσταση της απώλειας
Η κοινωνία δεν αναγνωρίζει πάντα το περιγεννητικό πένθος στον βαθμό που του αξίζει. Πολλές γυναίκες δέχονται σχόλια του τύπου «είσαι ακόμα νέα, θα ξαναπροσπαθήσεις» ή «ήταν νωρίς ακόμα». Αυτές οι αντιδράσεις εντείνουν την απομόνωση και ακυρώνουν τη θλίψη της γυναίκας, η οποία συχνά φοβάται να εκφράσει την οδύνη της ή νιώθει ότι δεν έχει το «δικαίωμα» να πενθήσει.
Το περιγεννητικό πένθος μπορεί να διαρκέσει μέρες, εβδομάδες, μήνες, καθώς εξαρτάται από την ιδιοσυγκρασία της γυναίκας και τις συνθήκες γύρω από τον θάνατο του μωρού.
Τα στάδια που περνάει μία γυναίκα σε αυτή τη διαδικασία είναι τα εξής:
- Άρνηση: Σε αυτό το στάδιο είναι δύσκολο να πιστέψει τα σοκαριστικά νέα και προσπαθεί να επεξεργαστεί σιγά-σιγά την συντριπτική πραγματικότητα.
- Θυμός: Το συναίσθημα του θυμού ή/και ενοχής για ό,τι συνέβη, στρέφεται απέναντι στον εαυτό της, τον σύντροφό της, τους γιατρούς που ήρθαν σε επαφή με το μωρό, ακόμη και το Θεό.
- Διαπραγμάτευση: Αυτό το στάδιο ξεκινά όταν η ενοχή μετατρέπεται σε σύγχυση. “Αν είχα κάνει αυτό ή το άλλο” είναι κάτι σύνηθες για τη γυναίκα που βιώνει μια τέτοια απώλεια.
- Θλίψη: Η φάση της διαπραγμάτευσης δίνει τη θέση της στη θλίψη. Η αμετάκλητη πραγματικότητα του περιγεννητικού πένθους, προκαλεί συνήθως κακή διάθεση, απροθυμία, διαταραχές ύπνου, ανορεξία, ακόμη και άγχος για το αν θα υπάρξει επόμενη εγκυμοσύνη και ποια θα είναι η κατάληξή της.
- Αποδοχή: Στην τελική φάση της διαδικασίας του περιγεννητικού πένθους, η γυναίκα αποδέχεται το γεγονός και ότι πρέπει να συνεχίσει να ζει κανονικά και πάλι.
Πώς μπορεί να αντιμετωπίσει μια γυναίκα το περιγεννητικό πένθος
Η διαχείριση του περιγεννητικού πένθους είναι μια προσωπική και σταδιακή διαδικασία. Κάποια σημαντικά βήματα περιλαμβάνουν:
Αποδοχή και αναγνώριση της απώλειας
Είναι θεμελιώδες να δοθεί χώρος στη θλίψη. Δεν υπάρχει σωστός ή λάθος τρόπος να πενθεί κανείς, και ο πόνος δεν μετριέται με το πόσες εβδομάδες κύησης είχαν περάσει.
Στήριξη από το περιβάλλον
Η υποστήριξη του/της συντρόφου, της οικογένειας ή φίλων μπορεί να βοηθήσει σημαντικά. Το να ακούγεται η γυναίκα χωρίς κριτική και χωρίς “λύσεις” είναι πολλές φορές θεραπευτικό.
Ψυχολογική υποστήριξη
Η βοήθεια από ψυχολόγο ή σύμβουλο ψυχικής υγείας με εμπειρία στο πένθος μπορεί να προσφέρει ασφάλεια, κατανόηση και καθοδήγηση. Υπάρχουν και ομάδες στήριξης με άλλες γυναίκες που έχουν βιώσει παρόμοια απώλεια.
Τελετουργίες και συμβολισμοί
Ορισμένες γυναίκες βοηθιούνται όταν δώσουν χώρο στην απώλεια, όπως με το να φυτέψουν ένα δέντρο, να γράψουν ένα γράμμα στο παιδί ή να του δώσουν ένα όνομα. Αυτές οι πράξεις ενισχύουν τη σύνδεση και την αποδοχή του πένθους.
Χρόνος και αυτοσυμπόνια
Το πένθος δεν έχει χρονοδιάγραμμα. Η γυναίκα χρειάζεται να επιτρέψει στον εαυτό της να θρηνήσει χωρίς ενοχές και να φροντίσει τη σωματική και ψυχική της υγεία.

