Όταν οι έφηβοι αρνούνται να πάνε στο σχολείο

22/09/2025

Like it? Share it !

Μικρά και μεγαλύτερα παιδιά μπορεί κάποιες μέρες να είναι απρόθυμα για το σχολείο. Τι γίνεται, όμως, όταν ένας έφηβος ή μία έφηβη αρνείται συστηματικά και επίμονα να πάει στο σχολείο ή αν διακόψει τη φοίτηση;

Η εφηβεία είναι μια περίοδος γεμάτη αλλαγές, προκλήσεις και έντονες συναισθηματικές διακυμάνσεις. Η άρνηση ενός εφήβου να πάει στο σχολείο, δεν είναι πάντα «τεμπελιά» ή αδιαφορία. Συχνά πίσω από αυτή τη συμπεριφορά κρύβονται άγχη, ανασφάλειες, μαθησιακές δυσκολίες ή ακόμα και κοινωνικές πιέσεις.

Η σχολική άρνηση μπορεί να γίνει αιτία συγκρούσεων στην οικογένεια, αλλά και πηγή έντονης αγωνίας για τον ίδιο τον έφηβο, που δυσκολεύεται να εκφράσει ανοιχτά τις ανάγκες του. Το αποτέλεσμα; Έφηβοι θυμωμένοι και κλεισμένοι στον εαυτό τους και γονείς κουρασμένοι και απελπισμένοι.

Μία συνηθισμένη πρακτικοί των γονιών είναι να προσπαθούν να επαναφέρουν τον/την έφηβο στο δρόμο της λογικής, να επισημαίνουν πόσο λάθος είναι η συμπεριφορά του, συνδυαστικά με «καλοπιάσματα» και υποσχέσεις για «ανταλλάγματα» ή με απόπειρες για εξαναγκασμό.

Όπως ισχύει για κάθε συμπεριφορά των εφήβων, το κλειδί για την διαχείρισή της και την αλλαγή της είναι η κατανόηση του συναισθηματικού μηνύματος που υποκρύπτεται στην συμπεριφορά τους.

Γιατί ο έφηβος αρνείται να πάει στο σχολείο; Μπορούμε να υποθέσουμε ότι ο έφηβος που αποφεύγει το σχολείο δεν περνά καλά εκεί. Σκεφτείτε λίγο τον εαυτό σας. Ποια μέρη και ποιες καταστάσεις αποφεύγετε; Η απάντηση είναι προφανής. Όλοι μας αποφεύγουμε μέρη και καταστάσεις που για κάποιον λόγο μας δυσκολεύουν. Άρα, πρέπει να ανακαλύψουμε τους λόγους που βρίσκονται στη ρίζα της άρνησης του εφήβου.

Η αποφυγή λειτουργεί για τον έφηβο ως τρόπος διαχείρισης των δυσκολιών του. Αν τον βοηθήσουμε να εντοπίσει και να εκφράσει τις δυσκολίες του, δεν θα έχει πια ανάγκη την αποφυγή ως μέσο διαχείρισης.

Αυτό είναι φυσικά πολύ δύσκολο, από τη στιγμή που η αποφυγή έχει εδραιωθεί ως πρότυπο συμπεριφοράς. Το ίδιο ισχύει για κάθε είδους αποφυγή. Η καλύτερη αντιμετώπιση είναι φυσικά η πρόληψη. Και επειδή η άρνηση για το σχολείο δεν προκύπτει ούτε ξαφνικά, ούτε απότομα, ούτε και ως μεμονωμένη εκδήλωση, είναι ιδιαίτερα κρίσιμος ο ρόλος των γονέων στον εντοπισμό πρώιμων ενδείξεων.

Ποιες είναι αυτές οι ενδείξεις; Η άρνηση για το σχολείο κατά κανόνα συνδέεται με διαταραχές άγχους ή διάθεσης ή ακόμα και συνδυασμό των δύο. Συχνά η άρνηση για το σχολείο οφείλεται στην κατάθλιψη.

Συγκεκριμένα, η διαταραχή κοινωνικού άγχους είναι πολύ πιθανό να κρατά τους εφήβους μακριά από το περιβάλλον του σχολείου. Ο έφηβος φοβάται ότι οι συμμαθητές του θα τον κοροϊδέψουν, θα τον υποτιμήσουν, θα τον προσβάλλουν, θα τον κατακρίνουν, θα τον αποκλείσουν.

Επίσης, η άρνηση για το σχολείο μπορεί να αποτελεί τρόπο διαχείρισης του σχολικού εκφοβισμού που υφίσταται ο έφηβος. Στην περίπτωση δηλαδή που ο έφηβος έχει εκφοβιστεί συστηματικά, η αποφυγή του σχολείου αποτελεί μονόδρομο ως αντιμετώπιση των τραυματικών εμπειριών που αδυνατεί να διαχειριστεί. Γι’ αυτό και το οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον του εφήβου χρειάζεται να βρίσκονται σε επαγρύπνηση και να αξιολογούν την σταδιακή εμφάνιση συμπτωμάτων κατάθλιψης, υπέρμετρου άγχους, ή μετατραυματικών αντιδράσεων.

Ένας ακόμη παράγοντας σχολικής αποφυγής, είναι οι μαθησιακές δυσκολίες, που συχνά συνδυάζονται με συστηματική πίεση από την οικογένεια και αίσθημα μειονεξίας ή ματαίωσης.

Τι γίνεται όταν οι έφηβοι σταματούν να πηγαίνουν στο σχολείο;

Μήπως σας είναι γνώριμη η εξής εικόνα; Ο έφηβος αποσύρεται, κλείνεται στον εαυτό του, εκφράζει ανασφάλειες για τον εαυτό του, την εικόνα του, τις ικανότητές του, εμφανίζει δυσκολίες στον ύπνο, με αποτέλεσμα μόνιμο αίσθημα κόπωσης και έλλειψης ενέργειας, και παραιτείται από καθημερινές δραστηριότητες.

Μπορεί ακόμα να εμφανίζει ανορεξία, βουλιμία, επεισόδια υπερφαγίας, να μιλά απαξιωτικά για τον εαυτό του, να έχει ακραίες μεταπτώσεις στη διάθεση, συχνά ξεσπάσματα θυμού και να βρίσκεται μόνιμα σε κατάσταση εκνευρισμού ή απάθειας.

Ο έφηβος που αρνείται να πάει στο σχολείο είναι λυπημένος, ανασφαλής, απογοητευμένος και θυμωμένος. Αυτά τα συναισθήματά του δεν μπορεί να τα εκφράσει με άλλο τρόπο και γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο τους δίνει διέξοδο μέσα από την άρνηση για το σχολείο.

Σε ορισμένες περιπτώσεις φαίνεται να υπερισχύει ο θυμός, που αποτελεί μια πολύ αποτελεσματική συγκάλυψη της στενοχώριας του εφήβου. Αν ο έφηβος αποδεχθεί την στενοχώρια του, θα νιώσει αδύναμος. Αν, όμως, εκφράσει τον θυμό του μέσα από αντιδραστικές συμπεριφορές, θα διατηρεί για τον εαυτό του ένα πλαστό αίσθημα ασφάλειας.

Γι’ αυτό και είναι πιο δύσκολο να προσεγγίσουμε τον αντιδραστικό έφηβο. Θα πρέπει να μας εμπιστεύεται πραγματικά προκειμένου να κατεβάσει την ασπίδα της αντιδραστικότητας και να μας επιτρέψει να τον δούμε.

Αυτό φυσικά ισχύει γενικά. Για να μας επιτρέψει την πρόσβαση στον κόσμο του ο έφηβος, πρέπει να μας εμπιστεύεται. Αν του φερόμαστε ως ελεγκτές και τον κατηγορούμε, τότε το μόνο που κατορθώνουμε είναι η ακόμα μεγαλύτερη απομάκρυνσή του και η επιβεβαίωση του αισθήματος αναξιότητας που ήδη βιώνει.

Επομένως, πρέπει να σταθούμε δίπλα στο παιδί μας ως συμπαραστάτες, με διάθεση κατανόησης. Δεν ωφελεί να ρωτάμε: «Γιατί δεν πηγαίνεις στο σχολείο;», αλλά «Πώς αισθάνεσαι, για τον εαυτό σου για τη σχέση σου με τον κόσμο; Τι σε φοβίζει;».

Χρειάζεται να προσεγγίσουμε τον συναισθηματικό κόσμο του εφήβου, να τον κατανοήσουμε και να βοηθήσουμε και τον ίδιο να αποκτήσει επίγνωση των συναισθηματικών παραγόντων που τον κρατούν μακριά από το σχολείο.

Στους παράγοντες αυτούς είναι πιθανό να συνυπάρχουν και λόγοι που σχετίζονται με το οικογενειακό πλαίσιο. Γι’ αυτό και χρειάζεται να δούμε τον έφηβο ως μέρος του οικογενειακού συστήματος, αντί να απομονώνουμε τις δυσκολίες του ως εκφράσεις προβλημάτων που αφορούν αποκλειστικά τον ίδιο. Όλες οι δυσκολίες των παιδιών εκδηλώνονται στο πλαίσιο των κοντινών τους σχέσεων. Γι’ αυτό και η ίδια η έκφραση, αλλά και η έκβαση των δυσκολιών εξαρτάται από τις συνθήκες στην οικογένεια και από τους τρόπους με τους οποίους η οικογένεια θα ανταποκριθεί στην εκδήλωση των δυσκολιών.

Επιβαρυντικοί παράγοντες αποφυγής του σχολείου είναι η πίεση για επιδόσεις, το συγκρουσιακό οικογενειακό περιβάλλον -εχθρότητα μεταξύ των γονέων, διαζύγιο, η σοβαρή ασθένεια κάποιου μέλους της οικογένειας, η αδυναμία ανταπόκρισης σε οικονομικές, πρακτικές ή και συναισθηματικές ανάγκες των μελών της οικογένειας.

Δοκιμάστε να ρωτήσετε το παιδί σας: «Αν μπορούσες να αλλάξεις κάτι στη ζωή σου στο σχολείο, ποιο θα ήταν αυτό;». Έτσι, θα μπορέσετε να αποκτήσετε μια πιο ξεκάθαρη εικόνα των δυσκολιών του, τις οποίες ακόμη και ο ίδιος ο έφηβος δεν μπορεί να εντοπίσει με ακρίβεια.

Είναι, επίσης σημαντικό να συνεργαστείτε με το σχολείο και με έναν ειδικό ψυχικής υγείας, ώστε να υπάρξει υποστήριξης και να δημιουργηθεί σταδιακά ένα ασφαλές περιβάλλον σε συναισθηματικό και κοινωνικό επίπεδο.

Η κατανόηση των βαθύτερων αιτιών και η υποστήριξη με υπομονή και διάλογο είναι τα κλειδιά για να αντιμετωπιστεί η κατάσταση αποτελεσματικά, ώστε ο έφηβος να επανασυνδεθεί με τη σχολική του ζωή με μεγαλύτερη σιγουριά και αυτοπεποίθηση.