Υπάρχει μια δύσκολη αλήθεια που πολλοί άνθρωποι χρειάζεται κάποια στιγμή να αποδεχτούν: η οικογένεια στην οποία γεννήθηκαν δεν είναι απαραίτητα και η οικογένεια που θα τους κάνει να νιώσουν πραγματικά ασφαλείς, αγαπημένοι και αποδεκτοί.
Οι δεσμοί αίματος θεωρούνται συχνά αυτονόητα ισχυροί. Από μικροί μαθαίνουμε ότι «η οικογένεια είναι πάνω απ’ όλα», ότι τους δικούς μας ανθρώπους πρέπει να τους συγχωρούμε και ότι, όσο δύσκολη κι αν είναι μια σχέση, οφείλουμε να τη διατηρούμε, επειδή «είναι οικογένεια». Μόνο που η συγγένεια δεν αποτελεί από μόνη της εγγύηση αγάπης, σεβασμού ή συναισθηματικής ασφάλειας.
Η συγγένεια δεν αποτελεί από μόνη της εγγύηση αγάπης, σεβασμού ή συναισθηματικής ασφάλειας.
Και ίσως αυτή να είναι μία από τις πιο δύσκολες συνειδητοποιήσεις στην ενήλικη ζωή.
Γιατί η οικογένεια μπορεί να αγαπά, αλλά μπορεί και να πληγώνει. Μπορεί να στηρίζει, αλλά μπορεί και να γυρίζει την πλάτη. Μπορεί να είναι ένας χώρος αποδοχής και ασφάλειας, μπορεί όμως να γίνει και ο χώρος όπου κάποιος αισθάνεται διαρκώς ότι δεν είναι αρκετός, ότι πρέπει να αποδεικνύει την αξία του ή ότι τα συναισθήματά του δεν έχουν πραγματικά σημασία.
Όταν η σχέση γίνεται πηγή απογοήτευσης
Πολλοί ενήλικες προσπαθούν για χρόνια να κρατήσουν ζωντανή μια οικογενειακή σχέση. Κάνουν υπομονή, αποφεύγουν τις συγκρούσεις, συγχωρούν, κάνουν το πρώτο βήμα και περιμένουν κάποια στιγμή να συναντήσουν απέναντί τους την ίδια διάθεση.
Δεν συμβαίνει πάντα.
Μπορεί να βρουν έλλειψη ενσυναίσθησης αντί για κατανόηση, κριτική αντί για στήριξη, απαξιωτικά σχόλια αντί για ενθάρρυνση. Μπορεί κάθε προσπάθεια συζήτησης να καταλήγει σε σύγκρουση ή κάθε επιτυχία να αντιμετωπίζεται με ανταγωνισμό και ζήλια.
Κάποιες φορές υπάρχει μια διαρκής απαίτηση για παρουσία, βοήθεια και υποχρεώσεις, χωρίς αντίστοιχη διάθεση προσφοράς. Και άλλες φορές, αυτό που πονά περισσότερο δεν είναι μια ανοιχτή σύγκρουση, αλλά η συναισθηματική αδιαφορία: το να βρίσκεσαι δίπλα στους ανθρώπους σου και παρ’ όλα αυτά να αισθάνεσαι μόνος.
Το πιο δύσκολο, όμως, είναι όταν όλα αυτά συνοδεύονται από τη φράση: «Έτσι είναι η οικογένεια. Πρέπει να το δεχτείς».
Οι δεσμοί αίματος δεν ακυρώνουν τα όρια
Το να αναγνωρίσει κάποιος ότι μια οικογενειακή σχέση τον πληγώνει δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν αγαπά τους ανθρώπους του. Ούτε σημαίνει ότι πρέπει σε κάθε περίπτωση να διακόψει μια σχέση.
Σημαίνει, όμως, ότι έχει δικαίωμα να αναγνωρίσει τι του κάνει καλό και τι όχι.
Η αγάπη χρειάζεται να συνοδεύεται από σεβασμό, συνέπεια, ενσυναίσθηση, ασφάλεια και συναισθηματική διαθεσιμότητα. Χωρίς αυτά, μια σχέση μπορεί να υπάρχει τυπικά, αλλά να μην προσφέρει την ουσιαστική σύνδεση που χρειάζεται ένας άνθρωπος.
Και τα όρια δεν είναι τιμωρία. Είναι ένας τρόπος να προστατεύσει κάποιος τον εαυτό του. Μπορεί να σημαίνουν λιγότερη επαφή, διαφορετικό τρόπο επικοινωνίας, άρνηση συμμετοχής σε επαναλαμβανόμενες συγκρούσεις ή απλώς την απόφαση να μην επιτρέπει πλέον σε συγκεκριμένες συμπεριφορές να καθορίζουν την ψυχική του κατάσταση.
Η οικογένεια που επιλέγουμε
Υπάρχουν άνθρωποι που, μεγαλώνοντας, ανακαλύπτουν ότι οι πιο σημαντικοί άνθρωποι στη ζωή τους δεν είναι απαραίτητα εκείνοι με τους οποίους μοιράζονται το ίδιο επίθετο ή το ίδιο DNA.
Είναι ο φίλος που τηλεφωνεί όταν καταλαβαίνει ότι κάτι δεν πάει καλά. Ο άνθρωπος που ακούει χωρίς να κρίνει. Εκείνος που χαίρεται πραγματικά με τη χαρά σου, που σέβεται τα όριά σου και που δεν ζητά να γίνεις κάποιος άλλος για να σε αγαπήσει.
Αυτές οι σχέσεις μπορούν να δημιουργήσουν αυτό που συχνά μοιάζει με μια «επιλεγμένη οικογένεια»: έναν κύκλο ανθρώπων που δεν συνδέονται απαραίτητα με δεσμούς αίματος, αλλά με εμπιστοσύνη, φροντίδα, αμοιβαιότητα και ουσιαστική παρουσία.
Ίσως, τελικά, οικογένεια να μην είναι μόνο εκεί που γεννιόμαστε. Είναι και εκεί που μπορούμε να είμαστε ο εαυτός μας χωρίς να φοβόμαστε ότι θα χάσουμε την αγάπη.
Γιατί η αγάπη δεν επιβάλλεται επειδή υπάρχει συγγένεια. Και μια σχέση που βασίζεται μόνο στην υποχρέωση μπορεί να μοιάζει με οικογενειακό δεσμό, χωρίς όμως να προσφέρει αυτό που πραγματικά χρειαζόμαστε από μια σχέση: σεβασμό, ασφάλεια και την αίσθηση ότι μας βλέπουν και μας αποδέχονται όπως είμαστε.
